02 kwietnia 2026 r. Prezydent podpisał ustawę z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy – nowelizację, która może mieć bezpośrednie konsekwencje dla Twojej firmy. Od teraz okręgowi inspektorzy pracy zyskują uprawnienie do stwierdzenia istnienia stosunku pracy w drodze decyzji administracyjnej. Oznacza to, że umowy B2B i zlecenia mogę zostać zakwestionowane szybciej i skuteczniej niż dotychczas – bez konieczności prowadzenia postępowania sądowego.
 
Dotychczas stwierdzenie istnienia stosunku pracy możliwe było wyłącznie na drodze postępowania sądowego. Inspektor pracy mógł wystąpić z powództwem lub popierać powództwo wytoczone przez pracownika. Nowe regulacje, z uwagi na administracyjnoprawny charakter poszerzonych uprawnień PIP, powinny z założenia wywierać skutki znacznie szybciej niż orzeczenia zapadające w postępowaniu przed sądem pracy. Jednocześnie przyjęto zasadę, zgodnie z którą decyzja okręgowego inspektora pracy wywiera skutki na przyszłość, wobec czego postępowanie sądowe pozostaje jedyną drogą umożliwiającą uzyskanie skutków wstecznych w zakresie przekształcenia stosunku cywilnoprawnego w stosunek pracy.

Dwa etapy prowadzące do stwierdzenia istnienia stosunku pracy

Ustawa przewiduje dwa warunki wydania decyzji o stwierdzeniu istnienia stosunku pracy. Po pierwsze, w razie stwierdzenia naruszeń dotyczących funkcjonowania umowy cywilnoprawnej lub nie zawarcia umowy o pracę, po umożliwieniu stronom stosunku prawnego zajęcia stanowiska, inspektor pracy wydawać będzie polecenie ich usunięcia. Dopiero niezastosowanie się do polecenia prowadzić będzie do przekazania sprawy do okręgowego inspektora pracy, który uprawniony będzie do wszczęcia postępowania administracyjnego prowadzącego do wydania decyzji o stwierdzeniu istnienia stosunku pracy. Po drugie, istnienie stosunku pracy może zostać stwierdzone tylko, jeśli w ramach danej umowy cywilnoprawnej, dana osoba faktycznie świadczy pracę za wynagrodzeniem w warunkach, w których zgodnie z art. 22 § 1 Kodeksu pracy, powinna być zawarta umowa o pracę, czyli na rzecz i pod kierownictwem pracodawcy, w miejscu i o czasie przez niego wyznaczonym.

Decyzja stwierdzająca istnienie stosunku pracy, rozszerzona ochrona pracownika

Decyzja o stwierdzeniu istnienia stosunku pracy powinna określać strony, rodzaj i datę zawarcia umowy o pracę, a także rodzaj umowy o pracę, miejsce wykonywania i wymiar czasu pracy oraz wysokość wynagrodzenia. Decyzja będzie także zawierać uzasadnienie prawne i faktyczne. W razie stwierdzenia istnienia stosunku pracy, datą zawarcia umowy o pracę będzie data wydania decyzji. Jednakże, już od momentu rozpoczęcia kontroli osobie wykonującej pracę w oparciu o umowę cywilnoprawną przysługiwać będzie rozszerzona ochrona. Jeśli w czasie kontroli – aż do momentu upływu terminu do wniesienia odwołania albo uprawomocnienia się orzeczenia sądu – dojdzie do rozwiązania umowy cywilnoprawnej z inicjatywy pracodawcy, datą zawarcia umowy o pracę będzie data rozpoczęcia kontroli.

Odwołanie od decyzji do sądu pracy

Zgodnie z nowymi przepisami, odwołanie od decyzji okręgowego inspektora pracy o przekształceniu danej umowy w umowę o pracę będzie należało wnieść do sądu za pośrednictwem okręgowego inspektora pracy, w terminie miesiąca od dnia jej doręczenia. Jeśli okręgowy inspektor pracy nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności, możliwe będzie złożenie zażalenia lub wniosku o jego uchylenie. Na marginesie warto odnotować, że rygor natychmiastowej wykonalności na zasadach przewidzianych w art. 108 Kodeksu postępowania administracyjnego, może być nadany tylko w postępowaniach dotyczących decyzji stwierdzających istnienie stosunku pracy dla osób objętych szczególną ochroną pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy.

Interpretacje indywidualne – możliwość weryfikacji stosunku prawnego przed wszczęciem postępowania o stwierdzenie istnienia stosunku pracy

Nowelizacja wprowadza również rozwiązanie w postaci wydawania interpretacji indywidualnych przez Głównego Inspektora Pracy w zakresie ustalania czy dany stosunek prawny stanowi stosunek pracy. Z wnioskiem o wydanie interpretacji wystąpić będzie mógł m.in. pracodawca oraz przedsiębiorca, na rzecz którego świadczone są usługi lub wykonywane jest zlecenie. Interpretacje będą wiążące dla PIP w kontekście potencjalnych kontroli.

Podwojone grzywny i okres abolicji dla umów już zawartych

Nowelizacja podwaja stawki grzywien, które mogą być wymierzane za naruszenia przepisów Kodeksu pracy. Jednakże, podmioty, które przed dniem wejścia w życie ustawy zawarły z inną osobą umowę cywilnoprawną, mimo że stosunek prawny spełniał wszystkie cechy stosunku pracy, i które w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy dobrowolne dostosują ten stosunek prawny do stanu zgodnego z prawem przez zawarcie umowy o pracę, nie będą podlegać odpowiedzialności za wykroczenia przeciwko prawom pracownika w tym obszarze.

Wytyczne stosowane przez PIP

Zgodnie z nowelizacją, Główny Inspektor Pracy określi w drodze zarządzenia, metody i standardy zarządzania kontrolami w Państwowej Inspekcji Pracy. Aby zapewnić jak największą obiektywność i spójność działań PIP w zakresie ustalania istnienia stosunku pracy, zarządzenia te powinny zawierać wytyczne określające kryteria oceny stanu faktycznego w sprawach dotyczących ustalenia stosunku pracy.

Rekomendacje

Ustawa w przeważającej części wchodzi w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia i od tego momentu należy liczyć 12-miesięczny okres abolicji dla już zawartych umów cywilnoprawnych. Wobec powyższego, rekomendowane jest wykorzystanie tego czasu na przeprowadzenie audytu modeli współpracy i dostosowanie ich tam, gdzie jest to konieczne, do nowych regulacji. W przypadkach, gdzie zachodzą uzasadnione wątpliwości co do charakteru danego stosunku prawnego, wartym rozważenia jest wystąpienie do Głównego Inspektora Pracy o wydanie interpretacji indywidualnej – najlepiej przed upływem okresu abolicji. Ponadto, na wypadek kontroli warto przygotować odpowiednie procedury, a także prowadzić dokumentację potwierdzającą, że dany stosunek prawny nie posiada cech stosunku pracy.
 
Autorzy: Aleksandra Kubiś – Radca prawny w SKP Ślusarek Kubiak Pieczyk, Tymoteusz Kwidziński – Junior associate w SKP Ślusarek Kubiak Pieczyk.